GD&T

Wat is GD&T?

Geometric Dimensioning and Tolerancing, GD&T, is een gestandaardiseerde symbolische taal om vast te leggen hoeveel een feature mag afwijken, niet alleen in grootte, maar in vorm, oriëntatie, positie en rondloop, ten opzichte van expliciet gestelde datums. In de Verenigde Staten is de gezaghebbende norm ASME Y14.5, die de symbolen, regels, definities en standaardinterpretaties vastlegt voor het stellen en interpreteren van GD&T op een tekening of in een digitaal model.¹ Een internationaal gebruikt, nauw verwant systeem wordt vastgelegd door ISO 1101 en de bijbehorende ISO-normen.

De kerngedachte van GD&T is dat een gewone maat met een plus/min-tolerantie alleen grootte beperkt. Ze zegt op zichzelf niets over of een gat scheef staat, of een vlak vlak genoeg is, of waar een feature zich bevindt ten opzichte van de vlakken die het onderdeel daadwerkelijk zullen positioneren in een opspanmiddel of in de uiteindelijke assemblage. GD&T maakt die eisen expliciet in plaats van ze over te laten aan een veronderstelde, en soms inconsistente, interpretatie.

Hoe een GD&T-aanduiding is opgebouwd

Een GD&T-eis wordt uitgedrukt als een tolerantiekader: een symbool voor het geometrische kenmerk dat wordt beheerst (zoals vlakheid, haaksheid of positie), een tolerantiewaarde, en, waar relevant, een of meer datumverwijzingen die vastleggen waar de tolerantie vanaf wordt gemeten. Die combinatie maakt dat twee onderdelen met identieke nominale maten heel verschillende productie- en inspectie-eisen kunnen hebben, afhankelijk van welke datums en geometrische controles daadwerkelijk zijn opgegeven.

Waarom dit verder reikt dan de tekening

Een geometrische tolerantie bepaalt vaak meer dan een gewone maat zou doen: vanaf welk datum een onderdeel gemeten moet worden, welke features in dezelfde opspanning gemaakt moeten worden om een relatie te behouden, en of een coördinatenmeetmachine nodig is of dat een eenvoudiger meetmiddel volstaat. Dat is een van de redenen waarom een maakbaarheidsbeoordeling GD&T rechtstreeks moet lezen in plaats van elke maat als een equivalente plus/min-waarde te behandelen.

Is GD&T overal hetzelfde?

De meest gebruikte norm is ASME Y14.5 in de VS; ISO 1101 en verwante ISO-normen leggen een internationaal gebruikt, vergelijkbaar systeem vast. Beide liggen dicht bij elkaar maar zijn niet in elk detail identiek.

Waarom niet gewoon overal plus/min-toleranties gebruiken?

Plus/min-toleranties beschrijven grootte goed, maar beheersen niet rechtstreeks vorm, oriëntatie of positie ten opzichte van een datum; daar is GD&T specifiek voor gebouwd.

Maakt GD&T een onderdeel moeilijker te maken?

Niet op zichzelf; het maakt de daadwerkelijke eis expliciet. Een krappe geometrische tolerantie kan een ander proces of een andere opspanning vereisen, maar die eis bestond sowieso al; GD&T legt hem precies vast in plaats van hem impliciet te laten.